Ερωτήσεις από Μουσικόγραμμα
Η δουλειά του 1999 με τίτλο ΜΝΗΜΗ ξεκίνησε σχεδόν τυχαία με αφορμή το ενδιαφέρον μου για την κατασκευή μαριονέττας. Όταν άρχισα να δουλεύω με τα απαραίτητα υλικά — ξύλο, καρφιά, σχοινιά, χαρτοπολτό και ανεπεξέργαστο καμβά, συνειδητοποίησα ότι αυτά τα φτωχά υλικά του εργαστηρίου κάθε καλλιτέχνη και τα γυμνά ακόμη κορμιά της κούκλας παρέπεμπαν σε εικόνες που όλοι μας έχουμε δει από τα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου.
Έτσι εξελίχτηκε η σειρά αυτή με στοιβαγμένες μαριονέττες και μικρά γλυπτά από λευκό καμβά. Ήταν πιο εύκολο για μένα να αποτυπώσω τα συναισθήματά μου μέσα από τα μάτια ενός αθώου παιδικού παιχνιδιού.
Θεωρώντας ότι κατά κάποιο τρόπο έχω τελειώσει με το «ηθικό μου χρέος» — η οικογένειά μου μέτρησε μεγάλες απώλειες στα στρατόπεδα — συνέχισα με άλλες θεματικές.
Όμως λίγα χρόνια μετά, αντιλήφθηκα ότι έφτασε το μέστωμα του χρόνου για να ασχοληθώ με τους ίδιους τους ανθρώπους που βίωσαν αυτήν την άφατη εμπειρία.
Από το 2012 μέχρι σήμερα φωτογραφίζω και συνομιλώ με επιζώντες ΕλληνοΕβραίους από το Ολοκαύτωμα. Ταξιδεύω ανά την Ελλάδα και τον κόσμο για να τους ακούσω και να καταγράψω τις ιστορίες τους. Ήδη έχω συναντήσει 47 επιζώντες από το Άουσβιτς και 20 από το Μπέργκεν Μπέλζεν. Πρόκειται για ανθρώπους σε πολύ μεγάλη ηλικία πλέον. Πάρα πολλοί έχουν φύγει από τη ζωή. Είναι οι τελευταίες μαρτυρίες. Συνεχίζω όσο υπάρχουν και όσο υπάρχω…
Με τις φωτογραφίες «Εμμονές» Objets trouvés η θεματική διευρύνεται. Αγκαλιάζει γενοκτονίες, πολεμικές συρράξεις, την προσφυγική τραγωδία αλλά και τα βιομηχανικά απόβλητα του ξέφρενου καταναλωτισμού.
Η βία, η φθορά, η εγκατάλειψη και πάλι διαμεσολαβημένες μέσα από ένα παιδικό παιχνίδι. Μεταλλικά καλούπια για πλαστικές κούκλες — υποκατάστατο της ανθρώπινης μορφής — αποτελούν το φωτογραφικό αντικείμενο, διαρθρωμένο σαν μια εγκατάσταση στο χώρο.
Η δημιουργική διαδικασία περνά από διαδικασίες ασυνείδητες μέχρι να έρθει στην επιφάνεια. Η τέχνη αφυπνίζει, σχολιάζει δύσκολα θέματα, θεραπεύει, επουλώνει, και λύνει αδιέξοδα …χωρίς λόγια. Η ανάγνωση του καθενός μας είναι διαφορετική ανάλογα με τα βιώματά του και αυτός ο γόνιμος διάλογος έργου, καλλιτέχνη και κοινού μας εμπλέκει και μας εμπλουτίζει όλους!
Η επαφή μου κυρίως με τους επιζώντες από τα στρατόπεδα άλλαξε ριζικά τις ιεραρχίες μου. Η δύναμή τους να επιστρέψουν στη ζωή και να μετατρέψουν τον θάνατο σε δημιουργία, αγάπη και οικογένεια δεν μπορεί να αφήσει κανέναν ανέπαφο.
Αλλά και η ενασχόληση με την ίδια την Τέχνη μας ωθεί πάντα να βλέπουμε τα πράγματα από άλλη οπτική γωνία. Με όποιο τρόπο και να εμπλέκεται ο καθένας μας, είτε σα δημιουργός είτε σα θεατής.
Δε θα σας μιλήσω για τα λόγια γιατί είναι όλα πολύ σημαντικά — κι αυτά που ειπώθηκαν κι αυτά που γράφτηκαν κι είμαι πραγματικά ευγνώμων για κάθε λέξη.
Παρατήρησα με την ίδια συγκίνηση το βλέμμα που αλλάζει και πότε πότε βουρκώνει, τη στάση του σώματος, τον τόνο της φωνής, τη σιωπή.
Πηγαίνω κάθε μέρα στον εκθεσιακό χώρο για να συνομιλήσω με τους επισκέπτες που μπαίνουν στον κόπο να αφήσουν τις καθημερινές ασχολίες τους και για να ακούσω τα πολύτιμα σχόλιά τους.
Γιατί το έργο λειτουργεί ανεξάρτητα από το δημιουργό του και από αυτό που ο ίδιος θεωρεί ότι εκπέμπει.
Παρατηρώ ότι η ανάγνωση αυτού του έργου είναι εύκολη και άμεση, οι κουβέντες μας ταξιδεύουν στην ιστορία, στο χώρο και στο χρόνο κυκλικά, από το παρελθόν στο παρόν και πάλι από την αρχή του πολιτισμού μέχρι σήμερα — και εδώ και αλλού.
Αλλά και σε συναισθήματα και σκέψεις που αλλάζουν χροιά κάθε τόσο: απογοήτευση, φόβος και αγωνία για το παρόν, δύναμη για δράση κι ελπίδα για το μέλλον.
Αναπάντητα παραμένουν πολλά ερωτήματα γύρω από την ανθρώπινη δράση, είτε στην ιστορία είτε ακόμη και στην καλλιτεχνική δημιουργία. Ο θεατής καλείται να απαντήσει — ή μάλλον θα βρεθεί αντιμέτωπος με τα δικά του ερωτήματα — κι αυτό αποτελεί μια από τις πολύ σημαντικές ιδιότητες του έργου τέχνης, της Τέχνης γενικότερα!
Ίσως γιατί σε αντίθεση με τις άλλες φωτογραφίες πρόκειται για το μοναδικό έργο που έχει σχέση με το ανθρώπινο σώμα.
Τα μαλλιά, η σημασία και ο συμβολισμός τους στην ιστορία του ανθρώπινου είδους, στην τέχνη και στα γράμματα, στην ψυχανάλυση, στη θρησκεία, στην ιατρική κλπ. έχουν μελετηθεί σε βάθος.
Έκοψα τα μαλλιά μου και τα φωτογράφισα πάνω σε ένα μικρό βάθρο με αποτέλεσμα να λειτουργεί σαν ένα αφιέρωμα/ανάθημα στην ανθρώπινη παρουσία ή μάλλον απουσία. Ταυτόχρονα, με αυτή την αυτοπροσωπογραφία δηλώνω τη δική μου συμμετοχή στο ανθρώπινο δράμα, όποιο κι αν είναι αυτό.
Η ταυτότητά μας — ή το σύνολο των ταυτοτήτων μας που μας απαρτίζουν — επηρεάζουν άμεσα και έμμεσα την προσωπικότητά μας, τον τρόπο που λειτουργούμε, που αντιμετωπίζουμε καταστάσεις, που δημιουργούμε, που ζούμε εν τέλει…
Είμαι κι εγώ εξίσου περίεργη!